3 دقیقه.
پیشنهاد نظرسنجی عمومی
***
دوستانی متفکر دارم که نظرسنجی هایی برگزار میکنند. مثلا در مورد تاریخ ایران یا سیاست و غیره. سوالات این نظرسنجی ها به نظرم سطحی و غیر مهم آمد. چرا که سوال هرچه کلی تر باشد بهتر است. برای نظرسنجی و تقسیم بندی افکار و نظرات بهتر است ابتدا از سوالات کلی شروع کنیم و وقتی که جواب های کلی را پیدا کنیم خود به خود مسایل کوچکتر پاسخ داده خواهند شد. مثلا این که به عدالت در جهان قائل باشیم یا نباشیم دو مسیر کاملا متفاوت است که مسیر های سیاسی را هم تعیین میکند. همچنین گزینه ها در نظرسنجی باید غیر قابل جمع باشند و اشتراک کمتری با همدیگر داشته باشند.
هر نظرسنجی در واقع شرایط ذهن عمومی را نسبت به شناخت جهان میسنجد. طبق تعریف من سه موضوع «جهان» و «انسان» و «خدا» یکی هستند. پس سوالات کلی باید حول این موضوعات باشد.
یکی از اولین سوالهای اساسی حول حوش موضوع هویت و چیستی انسان است. پاسخ به این سوال که من کیستم.
پس سوال اول این میتواند باشد.
- آیا چیزی فرای حواس پنجگانه وجود دارد یا نه؟ یا به عبارت دیگر، آیا چیزی هست که مستقیم یا غیر مستقیم توسط حواس پنجگانه درک نشود ولی وجود داشته باشد.
مثلا برق در سیم وجود دارد و مستقیما توسط حواس درک نمیشود ولی با نزدیک کردن یک جسمی شبیه آهنربا میتوان وجود برق را درک کرد.
این سوال را جور دیگری هم میتوان پرسید. آیا چیزی غیر از ماده وجود دارد یا نه؟
یا جور دیگر میتوان پرسید. آیا انسان چیزی غیر از بدن و افکار هست یا نه؟
یا جور دیگر میتوان پرسید. آیا مرگ پایان همه چیز است؟ آیا مرگ پایان من است؟ آیا بعد از مرگ هنوز آگاهی ادامه پیدا میکند یا خیر؟
جواب این سوال دو گزینه بله و خیر دارد.
اگر جواب خیر بدهیم تقریبا به دیدگاه ماتریالیست ها میرسیم. از این دیدگاه بشر یک حیوان پیشرفته است. همان کارهای حیوانات را میکند. یعنی خوردن و تعیین قلمرو و جفت گیری و تولید مثل و مردن.
در این حالت علوم مادی مثل فیزیک و شیمی برای غلبه بر طبیعت مهم میشوند. با این فرض انسان موجودی تشکیل شده از گوشت و استخوان تعریف میشود در جنگلی به نام زمین. باید بخوری تا خورده نشوی. اگر هم جایی اخلاق نشان بدهی برای این است که خورده نشوی. یعنی ترس و شهوت یا ترس و حرص دو محرک اصلی انسان میشود. بر اساس این روانشناسی، اقتصاد مادی طراحی میشود و انسان را میتوان از روی ترس و شهوت و مابقی غرایز درست مثل حیواناتی مثل موش یا شیر در جایی در چرخه ی غذایی قرار داد و او را شبیه سازی کرد و برای جمع انسانها هم مثل زنبور و گله های گوسفندان و سگ های وحشی قوانینی وضع کرد تا جامعه و چرخه ی غذایی به حرکت خودش ادامه بدهد.
خصوصیاتی مثل ایثار هم برای منفعت گروه میتواند تعریف بشود مثل زنبور های جنگنده که جانشان را فدای ملکه یا گروه خود میکنند.
اگر به سوال اول جواب بله بدهیم نظرسنجی ادامه پیدا میکند. چرا که میتوان بیشتر و بهتر جهان و انسان را شناخت.
فرض کنیم به سوال بالا جواب بله میدهیم. حال سوال بعدی در مورد خصوصیات وشناخت این موجود فرامادی است.
سوال دوم این میتواند باشد.
- آیا این موجود فرامادی هوشمند است یا نه؟
پاسخ این سوال هم بله یا خیر است.
اگر پاسخ خیر باشد میرسیم به چیزی شبیه نظریات نیچه که گفت خدا مرده است. یعنی اگر هم خدایی باشد مرده است و هوشمند و زنده نیست. باید رهایش کرد و به همان ماده و فیزیک و شیمی پرداخت. اما اگر پاسخ بله باشد میتوان سوالهای جالب تری مطرح کرد.
سوال سوم این است که
- آیا این موجود فرامادی آیا عادل است؟ آیا عدالتی در جهان وجود دارد؟
جواب این سوال هم بلی یا خیر است.
اگر قائل به عدالت نباشیم تقریبا به سوال قبلی باز میگردیم چون موجود هوشمند طبعا عادل هم خواهد بود. پس هوشمندی موجود فرامادی ما را به این نتیجه میرساند که او عادل نیز هست.
سوال چهارم این است که
- آیا انسان یعنی من و تو، اختیاری داریم یا نه؟
اگر جواب خیر باشد میرسیم به جبر گرایی و انفعال. اگر هم کاملا اختیار را گردن موجودی فرا انسانی بیاندازیم میشویم مثل پیروان مذاهب و فاشیست ها و گاهی علم گراهای افراطی. اینها از قبل تمام جواب ها را قبول میکنند و برده و سرباز یک ایدئولوژی از قبل تعیین شده میشوند.
اگر جواب بله باشد آنگاه سوالات جالب تری پیدا میشود.
سوال پنجم این است که
- مسوولیت انسان مختار چیست؟ یا انسان به چه چیز متعهد باید باشد؟ حقوق و تکالیف این انسان چیست؟
پاسخ به این سوال آخر میتواند پاسخ به تمام مشکلات بشر باشد. این که به کدام گروه سیاسی رای بدهیم. این که وقتمان را چطور بگذرانیم. این که چه اهدافی برای زندگی مان بگذاریم و بسیاری از سوالات و مشکلات بی پایان بشر.
✍🏻 نانوشتنی
www.unwritable.org
